विरूद्धार्थी शब्द - विरूद्ध अथवा उलट अर्थाचा शब्द

'विरूद्धार्थी शब्द' म्हणजे काय?

एखाद्या शब्दाचा उलट अर्थाचा दुसरा शब्द म्हणजे 'विरूद्धार्थी शब्द' होय.

विरूद्धार्थी शब्द म्हणजे जो शब्द दिला जातो, त्याच्या उलट अर्थाचा शब्द सांगणे अथवा लिहिणे.

वैशिष्ट्ये

विरूद्धार्थी शब्दाची काही वैशिष्ट्ये

विरूद्ध याचा नेमका अर्थ उलट अर्थ असा होतो.
विरूद्धार्थी शब्द लिहिताना दोन शब्दांमध्ये 'फुलीचे चिन्ह (X)' वापरले जाते.
दिलेल्या शब्दाच्या अर्थाचे उलटअर्थी किंवा विरूद्धार्थी एक किंवा अनेक शब्द असू शकतात.

काही उदाहरणे

उदाहरणार्थ,

उपयोगी X निरूपयोगी

वर दिल्याप्रमाणे 'उपयोगी' या शब्दाचा विरूद्धार्थी शब्द आहे 'निरूपयोगी'.

'उपयोगी' म्हणजे 'जे कामाचे आहे ते', तर त्याच्या विरूद्ध अर्थाचा शब्द होतो 'निरूपयोगी' म्हणजेच 'कामाचे नसणारे'.

मंजुळ X कर्कश

वर दिल्याप्रमाणे 'मंजुळ' या शब्दाचा विरूद्धार्थी शब्द आहे 'कर्कश'.

'मंजुळ' म्हणजे 'कानाला आवडणारे' किंवा 'कर्णमधुर', तर त्याच्या विरूद्ध अर्थाचा शब्द होतो 'कर्कश' म्हणजेच 'कानाला ज्याचा त्रास होतो ते'.

चविष्ट X बेचव

वर दिल्याप्रमाणे 'चविष्ट' या शब्दाचा विरूद्धार्थी शब्द आहे 'बेचव'.

'चविष्ट' म्हणजे 'रूचकर (चांगले जेवण)', तर त्याच्या विरूद्ध अर्थाचा शब्द होतो 'बेचव' म्हणजेच 'चव नसलेले होय.

विरूद्धार्थी शब्दांच्या संपूर्ण यादीसाठी पुढील विषय वाचवा.

विरूद्धार्थी शब्द - अ, आ, इ, ई

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'अ' पासून 'ई' पर्यंत

अकल्पित	X	कल्पित
अकारण	X	सकारण
अकुंठीत	X	कुंठीत
अक्कल	X	बेअक्कल
अखंड	X	खंडित
अखाद्य	X	खाद्य
अखेर	X	प्रारंभ
अगणित	X	गणनीय
अगाध	X	मर्यादित
अगोदर	X	नंतर
अग्रगण्य	X	दुय्यम
अग्रज	X	अनुज
अघोरी	X	सात्विक
अचल	X	चल, चंचल
अचूक	X	चुकीचे
अचूक	X	चूक
अचेतन	X	सचेतन
अच्युत	X	च्युत
अजरामर	X	क्षणिक
अजस्त्र	X	चिमुकले, लहान
अजागळ	X	चलाख
अजिंक्य	X	पराभूत
अज्ञान	X	सज्ञान
अटक	X	सुटका
अटकाव	X	मुभा, मोकळीक
अटळ	X	टळण्याजोगे
अडचण	X	सोय
अडवणूक	X	मोकळीक
अडाणी	X	शिकलेला
अडेलतट्टू	X	समजदार
अतिथी	X	यजमान
अतिवृष्टी	X	अवर्षण
अतिशय	X	किरकोळ, थोडेसे
अती	X	अल्प
अतुल	X	परिमित
अतृप्त	X	तृप्त, संतुष्ट
अत्याचार	X	सदाचार
अथ	X	इति
अदृश्य	X	दृश्य
अद्भुत	X	सामान्य
अधर्म	X	धर्म
अधाशी	X	मिताहारी
अधिक	X	उणे
अध्ययन	X	अध्यापन
अध्यात्मिक	X	प्रापंचिक
अनमोल	X	कवडीमोल
अनाथ	X	सनाथ
अनावर	X	नियंत्रित
अनावृत्त	X	आवृत्त
अनावृष्टी	X	वृष्टी
अनिवार	X	प्रमाणशीर
अनिवार्य	X	ऐच्छिक
अनिषिद्ध	X	निषिद्ध
अनुकूल	X	प्रतिकूल
अनुगामी	X	म्होरक्या
अनुत्पादक	X	उत्पादक
अनुदार	X	उदार
अनुभवी	X	अननुभवी, नवशिका
अनुमती	X	असंमती
अनुराग	X	विराग
अन्य	X	अनन्य
अपकार	X	उपकार
अपकीर्ती	X	सत्कीर्ती
अपकृत्य	X	सत्कृत्य
अपमान	X	सन्मान
अपरंपार	X	मर्यादित
अपराध	X	निरपराध
अपरोक्ष	X	परोक्ष
अपशब्द	X	सुवचन
अपाय	X	उपाय
अपार	X	थोडे
अपुरे	X	पूर्ण
अपेक्षा	X	उपेक्षा
अपेक्षित	X	अनपेक्षित
अप्रतिम	X	साधारण
अफाट	X	संकुचित
अबला	X	सबला
अबोल	X	वाचाळ
अबोल	X	बोलका
अब्रु	X	बेअब्रु
अभंग	X	खंडित
अभक्ष्य	X	भक्षणीय
अभद्र	X	भद्र
अभागी	X	भाग्यवान
अभाव	X	विपुलता
अभिमान	X	दुराभिमान
अभ्युदय	X	अपकर्ष
अमका	X	नेमका
अमर	X	मर्त्य
अमुल्य	X	कवडीमोल
अमृत	X	विष
अराजक	X	सुव्यवस्था
अरूंद	X	रूंद
अर्थ	X	अनर्थ
अर्धवट	X	पूर्ण
अल्प	X	बहु
अल्पवयीन	X	प्रौढ
अल्पसंख्य	X	बहुसंख्य
अल्पायुषी	X	दीर्घायुषी
अल्लड	X	पोक्त
अळणी	X	खारट
अवघड	X	सोपे
अवजड	X	हलके
अवडंबर	X	साधेपणा
अवनती	X	उन्नती
अवमान	X	सन्मान
अवलक्षण	X	सुलक्षण
अवहेलना	X	मानसन्मान
अव्हेर	X	सन्मान
अशक्त	X	सशक्त
अश्रद्ध	X	श्रद्धाळू
असमर्थ	X	समर्थ
असह्य	X	सुसह्य
असीम	X	सीमित
असुर	X	सुर
अस्खलित	X	अडखळत
अस्त	X	उदय
अस्ताव्यस्त	X	सुव्यवस्थित
अस्मिता	X	निराभिमान
अहंकार	X	निरहंकार
आंधळा	X	डोळस
आई	X	बाबा
आकर्षक	X	अनाकर्षक
आकलनीय	X	अनाकलनीय
आकाश	X	धरती
आकाश	X	पाताळ
आकुंचन	X	प्रसरण
आक्रमण	X	अनाक्रमण
आक्षेपक	X	समर्थक
आगमन	X	निर्गमन
आगेकूच	X	माघार
आग्रह	X	अनाग्रह
आघाडी	X	पिछाडी
आघात	X	प्रत्याघात
आचारशील	X	आचारभ्रष्ट
आज	X	उद्या
आजकाल	X	पूर्वी
आजारी	X	निरोगी
आजी	X	माजी
आज्ञा	X	अवज्ञा
आठवण	X	विस्मरण, विसर
आठवणे	X	विसरणे
आडमार्ग	X	धोपटमार्ग
आडवे	X	उभे
आढ्यता	X	नम्रता
आत	X	बाहेर
आता	X	नंतर
आतुरता	X	उदासीनता
आत्महत्या	X	आत्मोद्धार
आदर	X	अनादर
आदरणीय	X	अनादरणीय
आदी	X	अंत, शेवट
आद्य	X	अंतिम
आधार	X	निराधार
आधी	X	नंतर
आधुनिक	X	पारंपारिक, पुरातन
आनंदी	X	दुःखी
आपत्ती	X	सुस्थिती
आपमतलबी	X	निराभिलाषी
आप्त	X	परका
आबाळ	X	निगा
आय	X	व्यय
आयात	X	निर्यात
आराम	X	दगदग
आरोग्य	X	अनारोग्य
आरोपी	X	निर्दोषी
आला	X	गेला
आळशी	X	उद्योगी
आळा	X	सूट
आवक	X	जावक
आवड	X	नावड
आवडता	X	नावडता
आवडते	X	नावडते
आवश्यक	X	अनावश्यक
आशा	X	निराशा
आशीर्वाद	X	शाप
आश्रय	X	निराश्रय
आसक्त	X	अनासक्त
आसुरी	X	दैवी
आस्तिक	X	नास्तिक
आस्था	X	अनास्था
आहे	X	नाही
इकडे	X	तिकडे
इच्छा	X	अनिच्छा
इजा	X	उपाय
इतरेजन	X	स्वजन
इतिश्री	X	प्रारंभ
इभ्रत	X	बेअब्रू
इमान	X	बेईमान
इमानदार	X	बेईमान
इमानदारी	X	बेईमानी
इर्ष्याळू	X	निर्मत्सरी
इलाज	X	नाईलाज
इष्ट	X	अनिष्ट
इहलोक	X	परलोक
ईश्वर	X	दानव

विरूद्धार्थी शब्द - उ, ऊ, ऋ, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अः

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'उ' पासून 'अः' पर्यंत

उकल	X	गुंतागुंत
उकाडा	X	थंडी
उगवणे	X	मावळणे
उगवती	X	मावळती
उगीच	X	सहेतुक
उघडा	X	झाकलेला
उचित	X	अनुचित
उच्च	X	नीच
उच्चता	X	नीचता
उच्चारित	X	अनुच्चारित
उजळ	X	मलीन
उजवा	X	डावा, वाम
उजवे	X	डावे
उजाड	X	समृद्ध
उजेड	X	काळोख, अंधार
उज्ज्वल	X	निस्तेज
उठ	X	बस
उठा	X	बसा
उणीव	X	भरपाई
उणे	X	अधिक
उतरण	X	चढण
उतरणे	X	चढणे
उत्कर्ष	X	अपकर्ष, अधोगती
उत्तम	X	क्षुद्र
उत्तीर्ण	X	अनुत्तीर्ण
उत्पादक	X	अनुत्पादक, विनाशक
उत्साह	X	कंटाळा, निरूत्साह, उदासीनता
उत्साही	X	निरूत्साही, उदासीन
उथळ	X	खोल
उदय	X	अस्त
उदार	X	अनुदार
उदास	X	प्रसन्न
उद्घाटन	X	समारोप
उद्धट	X	शालीन
उद्योगी	X	निरूद्योगी
उधळ्या	X	कंजूष
उधार	X	नगद, रोख
उन्नत	X	अवनत
उन्नती	X	अवनती
उपकार	X	अपकार
उपद्रवी	X	उपयोगी
उपभोग्य	X	वैराग्य
उपयोगी	X	निरूपयोगी
उपस्थिती	X	अनुपस्थिती
उपहास	X	प्रशंसा
उपाय	X	निरूपाय
उमदा	X	खुजा
उमेद	X	नाउमेद, मरगळ
उर्ध्वमुख	X	अधोमुख
उर्मट	X	शालीन
उलट	X	सुलट
उल्हासित	X	उदासवाणा
उशिरा	X	लवकर
उषःकाल	X	सायंकाळ
उष्ण	X	थंड, शीतल
उष्ण	X	थंडी, गारठा
उंच	X	सखल
उंच	X	बुटका
ऊन	X	पाऊस
ऊन	X	सावली
ऊनाड	X	एकलकोंडा
ऋणको	X	धनको
ऋणानुबंध	X	शत्रुत्व
एक	X	अनेक
एककल्ली	X	समंजस
एकछत्री	X	लोकसत्ताक
एकत्र	X	वेगळे, विभक्त
एकमत	X	दुमत
एकवचन	X	अनेकवचन, बहुवचन
एकसंध	X	खंडित
एकाग्र	X	स्वैरचित्त
एकी	X	बेकी
एकोपा	X	बेबनाव
ऐक्य	X	विघटन
ऐच्छिक	X	अनैच्छिक
ऐट	X	नम्रता
ऐहिक	X	परमार्थिक
ओंगळ	X	स्वच्छ, निर्मळ
ओंगळवाणे	X	टापटीप
ओबडधोबड	X	गुळगुळीत
ओला	X	कोरडा
ओले	X	कोरडे
ओळखीचे	X	अनोळखी
ओवळा	X	सोवळा
ओशाळा	X	निलाजरा
औचित्य	X	औदासिन्य
औदार्य	X	कृपणता
औरस	X	अनौरस
अंतकाळ	X	जन्मकाळ
अंतरंग	X	बहिरंग
अंतर्मुख	X	बहिर्मुख
अंधकार	X	प्रकाश
अंधत्व	X	डोळसपणा
अंधश्रद्धा	X	श्रद्धा
अंधश्रद्धाळू	X	श्रद्धाळू
अंधार	X	उजेड
अंश	X	पूर्ण

विरूद्धार्थी शब्द - क, ख, ग, घ

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'क' पासून 'घ' पर्यंत

कच्चा	X	पक्का
कजाग	X	प्रेमळ
कटू	X	मधुर
कठीण	X	सोपे
कडक	X	मऊ
कडू	X	गोड, मधुर
कबूल	X	नाकबूल
कमकुवत	X	भक्कम
कमजोर	X	सशक्त
कमवणे	X	गमवणे
कमी	X	जास्त
करडा	X	प्रेमळ
करूणा	X	मधुरता
कर्कश	X	मंजुळ, मधुर
कर्तबगार	X	कर्तव्यशून्य
कर्ता	X	नाकर्ता
कर्मठ	X	सुधारक
कलह	X	मिलाफ, तह
कल्पित	X	वास्तविक
कळत	X	नकळत
कवडीचुंबक	X	दानशूर
कष्ट	X	आराम
कष्टाळू	X	कामचोर
कसदार	X	निकस
कसूर	X	बेकसूर
कागाळी	X	कौतुक
काटक	X	नाजूक
काटकसर	X	उधळपट्टी
कामकरी	X	पांढरपेशा
कामचुकार	X	कामसू
कायदेशीर	X	बेकायदेशीर
कायम	X	तात्पुरता
कारस्थानी	X	साधाभोळा
काळा	X	पांढरा, गोरा
काळे	X	पांढरे
कासावीस	X	स्वस्थ
किंचित	X	पुष्कळ
किमान	X	कमाल
कीर्ती	X	अपकीर्ती
कीव	X	राग
कुकर्म	X	सत्कर्म
कुटिल	X	सज्जन
कुपथ्य	X	पथ्य
कुपात्र	X	सत्पात्र
कुलभूषण	X	कुलकलंक
कुलवंत	X	कुलहीन
कुशल	X	अकुशल
कृतकृत्य	X	निरर्थक
कृतज्ञ	X	कृतघ्न
कृतज्ञता	X	कृतघ्नता
कृत्रिम	X	नैसर्गिक
कृपण	X	उदार
कृपा	X	अवकृपा
कृश	X	स्थूल
कृष्ण	X	धवल
कृष्णपक्ष	X	शुक्लपक्ष
केविलवाणा	X	ऐटदार
कोलाहल	X	शांती
कोवळे	X	राठ, निबर
क्रूर	X	दयाळू
क्लिष्ट	X	सुबोध
खंडित	X	अखंडित
खडतर	X	सुखकर
खबरदार	X	बेफिकिर
खबरदारी	X	बेफिकिरी
खमक्या	X	मवाळ
खरडपट्टी	X	वाखाणणी
खरा	X	खोटा
खराब	X	चांगले
खरे	X	खोटे
खरेदी	X	विक्री
खरेपणा	X	खोटेपणा
खर्चिक	X	कंजूष
खल	X	सज्जन
खवचट	X	मनमिळावू
खातरजमा	X	संशय
खात्री	X	शंका
खाद्य	X	अखाद्य
खाष्ट	X	भला
खिन्न	X	प्रसन्न
खुमारी	X	बेचव
खुळचट	X	समंजस
खुसखुशीत	X	नरम
खूश	X	नाखूश
खेडे	X	शहर / नगर
खोडकर	X	विनयशील
खोल	X	उथळ
खोळंबा	X	घाई
गंभीर	X	हसरा, गमत्या, अवखळ
गच्च	X	सैल
गट्टी	X	हाडवैर
गडद	X	फिक्का
गडप	X	प्रगट
गडबड	X	सामसूम
गढूळ	X	स्वच्छ, निर्मळ
गण्य	X	नगण्य
गतप्राण	X	जिवंत
गतभर्तृका	X	सभर्तृका
गती	X	अगती
गद्य	X	पद्य
गप्पीदास	X	मुखदुर्बळ
गफलत	X	दक्षता
गमत्या	X	गंभीर
गमन	X	आगमन
गरळ	X	अमृत
गरीब	X	श्रीमंत
गरीबी	X	श्रीमंती
गर्क	X	विचलित
गर्द	X	विरळ
गलिच्छ	X	स्वच्छ, निर्मळ
गवगवा	X	गोपनीय
गाफील	X	सावध
गार	X	गरम
गाव	X	शहर
गुण	X	अवगुण, दोष
गुणी	X	अवगुणी, दोषी
गुरू	X	लघु
गुरू	X	शिष्य, अनुयायी
गुळगुळीत	X	खडबडीत
गैरहजर	X	हजर
गोषवार	X	विस्तार
गौण	X	मुख्य
गौप्य	X	प्रकट
गौर	X	कृष्ण
गौरवर्णीय	X	कृष्णवर्णीय
ग्रामीण	X	शहर
ग्राह्य	X	अग्राह्य
घट	X	वाढ
घटस्फोट	X	लग्नबंधन
घट्ट	X	ढिला, सैल
घन	X	द्रव
घनदाट	X	विरळ
घमेंड	X	नम्रता
घरंदाज	X	कुलीन
घरकोंबडा	X	भटक्या
घरभेद्या	X	एकनिष्ठ
घवघवीत	X	किरकोळ, थोडेसे
घाऊक	X	किरकोळ, थोडेसे
घाणेरडा	X	स्वच्छ, निर्मळ
घुम्या	X	बोलका
घृणा	X	आवड
घेणे	X	देणे
घोटाळा	X	उकल

विरूद्धार्थी शब्द - च, छ, ज, झ

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'च' पासून 'झ' पर्यंत

चटकन	X	सावकाश
चटोर	X	भला
चढ	X	उतार
चढण	X	उतरण
चढणे	X	उतरणे
चढाई	X	माघार
चढेल	X	निगर्वी
चणचण	X	विपुलता
चतुर	X	निर्बुद्ध
चपखल	X	ढोबल
चपळ	X	मंद
चपळाई	X	दिरंगाई
चल	X	अचल
चलती	X	अवनती
चलाख	X	सुस्त
चविष्ट	X	बेचव
चांगले	X	वाईट
चांगुलपणा	X	वाईटपणा
चांडाळ	X	सज्जन
चाणाक्ष	X	निर्बुद्ध
चापल्य	X	जाड्य
चारित्र्यवान	X	चारित्र्यहीन
चिंताग्रस्त	X	चिंतामुक्त
चिकाटी	X	उधळपट्टी
चिरंजीवी	X	अल्पजीवी
चिरकाल	X	अल्पकाल
चिरायू	X	अल्पायुषी
चीड	X	संयम
चूक	X	बरोबर
चेतन	X	अचेतन
चैन	X	बेचैन
चोखंदळ	X	अजागळ
चोर	X	सदाचारी
चंगळ	X	टंचाई
चंचल	X	स्थिर
छान	X	खराब, वाईट
छाया	X	प्रकाश
छिथू	X	वाहवा
छोटा	X	मोठा
छोटी	X	मोठी
छोटे	X	मोठे
छोटेखानी	X	भव्य
छोटेसे	X	मोठेसे
जगणे	X	मरणे
जड	X	हलके
जन्म	X	मृत्यू
जमा	X	खर्च
जय	X	पराजय
जर	X	तर
जलद	X	संथ, सावकाश
जवळ	X	दूर
जहाल	X	मवाळ
जा	X	ये
जागरूक	X	निष्काळजी
जागृत	X	निद्रिस्त
जाड	X	बारीक
जाण	X	निरजाण
जाणता	X	अजाणता, नेणता
जाणे	X	येणे
जिवंत	X	मृत
जुने	X	नवे, अद्ययावत
ज्येष्ठ	X	कनिष्ठ

विरूद्धार्थी शब्द - ट, ठ, ड, ढ

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'ट' पासून 'ढ' पर्यंत

टणक	X	मऊ
टुमदार	X	बेडौल
टंचाई	X	रेलचेल
ठळक	X	पुसट, झिळमिळीत
ठसठशीत	X	अंधुक
ठाम	X	चंचल
ठेंगणा	X	उंच
ठोंब्या	X	हुशार
ठोक	X	किरकोळ
डळमळीत	X	दृढ
डावा	X	उजवा
डौलदार	X	बेढब, बेडौल
ढगाळ	X	निरभ्र
ढब्बू	X	किरकोळ
ढळढळीत	X	अस्पष्ट
ढवळा	X	काळा
ढिला	X	घट्ट

विरूद्धार्थी शब्द - त, थ, द

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'त' पासून 'न' पर्यंत

तगडा	X	दुबळा
तज्ज्ञ	X	अज्ञानी
तत्काळ	X	सावकाश
तन्मय	X	चंचल
तपशील	X	त्रोटक
तम	X	प्रकाश
तरणोपाय	X	निरूपाय
तरतरीत	X	मंद
तरबेज	X	अकुशल
तरल	X	घन
तरूण	X	म्हातारा, वृद्ध
तलम	X	जाडेभरडे
तळमळ	X	अनास्था
तहान	X	भूक
ताजा	X	शिळा
ताजातवाना	X	मलूल
ताजी	X	शिळी
ताठर	X	नम्र
तातडी	X	विलंब
ताबडतोब	X	सावकाश
तारक	X	मारक
तारांबळ	X	स्वस्थता
तिथली	X	इथली
तिमिर	X	प्रकाश
तिरपे	X	सरळ
तिरसट	X	सोशीक
तिरस्करणीय	X	प्रशंसनीय
तिरस्कार	X	आदर
तीक्षण	X	बोथट
तीक्ष्ण	X	बोथट
तीव्र	X	सौम्य, मंद
तृप्त	X	अतृप्त
तेजस्वी	X	निस्तेज
तेजी	X	मंदी
तेढ	X	मैत्री
तोड	X	बिनतोड
त्वरित	X	सावकाश
तंग	X	ढिला, सैल
तंगी	X	रेलचेल
तंटा	X	सलोखा
तंतोतंत	X	ढोबळ
थकवा	X	उत्साह
थट्टेखोर	X	सभ्य
थाटमाट	X	साधेपणा
थिटा	X	लांब
थोर	X	सान
थोरला	X	धाकटा
थोरवी	X	कनिष्ठता
थंड	X	गरम, उष्ण
थांग	X	अथांग
दक्ष	X	बेसावध
दमट	X	कोरडे
दयाळू	X	दुष्ट
दर्दी	X	अरसिक
दर्प	X	नम्रता
दर्शक	X	प्रेक्षक
दशा	X	अवदशा
दांडगा	X	सभ्य
दांभिक	X	प्रामाणिक
दाट	X	विरळ
दाट	X	पातळ
दाटी	X	तुरळकपणा
दाता	X	याचक
दातृत्व	X	कृपणता
दारिद्रय	X	श्रीमंती
दारिद्र्य	X	ऐश्वर्य, श्रीमंती
दास	X	स्वामी, मालक
दासी	X	स्वामिनी, मालकीण
दास्य	X	स्वामित्व
दिखावा	X	साधेसे
दिन	X	रात्र
दिरंगाई	X	चपळता
दिलगिरी	X	प्रसन्नता
दिलजमाई	X	मनमुटाव
दिवस	X	रात्र
दिवाळखोरी	X	काटकसर
दिव्य	X	सामान्य
दीर्घ	X	ऱ्हस्व
दीर्घजीवी	X	अल्पजीवी
दुःख	X	सुख
दुःखी	X	सुखी
दुफळी	X	एकजूट
दुय्यम	X	मुख्य
दुराचरण	X	सदाचरण
दुरावा	X	जवळीक
दुरूस्त	X	नादुरूस्त
दुर्दैव	X	सुदैव
दुष्काळ	X	सुकाळ
दुष्ट	X	सज्जन, चांगला
दुष्ट	X	चांगला
दुसरा	X	पहिला
दुही	X	एकी
दूधखुळा	X	चाणाक्ष
दूर	X	जवळ
दूषणीय	X	प्रशंसनीय
दृढ	X	चंचल
दृश्य	X	अदृश्य
देणे	X	घेणे
देणेकरी	X	घेणेकरी
देव	X	दानव
देश	X	विदेश, परदेश
देशभक्त	X	देशद्रोही
देशभक्ती	X	देशद्रोह
दैना	X	सुस्थिती
दैववान	X	दुर्दैवी
दैवी	X	आसुरी
दोलायमान	X	स्थिर
दोष	X	निर्दोष
दोष	X	गुण
दोषी	X	निर्दोष
दोस्त	X	वैरी
दोस्ती	X	दुश्मनी
दौर्बल्य	X	सामर्थ्य
द्रोह	X	स्नेह
द्वेष	X	प्रेम
द्वैत	X	अद्वैत
दंगाधोपा	X	शांतता
दंडनीय	X	स्तुत्य
दंतुर	X	सरळ

विरूद्धार्थी शब्द - ध, न

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'ध' पासून 'न' पर्यंत

धटिंगण	X	सभ्य
धडधाकट	X	पंगू, पांगळा
धडाडी	X	नेभळपणा
धनको	X	ऋणको
धनवान	X	निर्धन
धनाढ्य	X	दरिद्री
धनी	X	नोकर, चाकर
धन्यता	X	निरर्थकता
धमक	X	कमकुवतपणा
धर्म	X	अधर्म
धवल	X	कृष्ण, काळे
धसमुसळ्या	X	स्थिर
धाक	X	निर्भयता
धाकटा	X	थोरला
धाडस	X	भित्रेपणा
धीर	X	भीती
धीर	X	अधीर
धुंदी	X	नम्रपणा
धूर्त	X	भोळा, भोळाभाबडा
धूसर	X	स्पष्ट
धैर्यशाली	X	भित्रा
धोका	X	सुरक्षितता
धोपट	X	वाकडा
ध्यान	X	दुर्लक्ष
ध्येयवादी	X	ध्येयशून्य
नंतर	X	आधी
नकली	X	खरे
नकार	X	होकार
नकारार्थी	X	होकारार्थी
नक्की	X	अनिश्चित
नखरा	X	साधेपणा
नगद	X	उधार
नफा	X	तोटा
नम्र	X	उद्धट, ताठ
नम्रता	X	उर्मटपणा
नवशिका	X	अनुभवी
नवीन	X	जुने
नवे	X	जुने
नशीबवान	X	कमनशिबी
नश्वर	X	शाश्वत, टिकाऊ
नश्वरता	X	शाश्वती, टिकाऊपणा
नाचक्की	X	सन्मान
नाजूक	X	कणखर
नादान	X	सुजाण, शहाणा
नापीक	X	सुपीक
नामर्द	X	मर्द
नामांकित	X	अप्रसिद्ध
नायनाट	X	निर्मिती
नाराज	X	खुश, आनंदी
नालस्ती	X	वाखाणणी
नालायक	X	लायक
नाश	X	निर्मिती
नाशवंत	X	टिकाऊ
निंदक	X	प्रशंसक
निंदा	X	स्तुती, कौतुक, प्रशंसा
निंद्य	X	वंद्य
निःपक्षपाती	X	पक्षपाती
निःपात	X	निर्मिती
निःशस्त्र	X	सशस्त्र
निःसंतान	X	संतानधनी
निःसंदिग्ध	X	संदिग्ध
निःसंशय	X	संशयास्पद
निकट	X	दूर
निकामी	X	उपयुक्त
निकृष्ट	X	उत्कृष्ट
निकोप	X	रोगट
निगडित	X	मोकळे
निगरगट्ट	X	मर्यादाशील
निगर्वी	X	गर्विष्ठ
निगा	X	हेळसांड
निजणे	X	जागणे
नितळ	X	गढूळ
नित्य	X	अनित्य
निद्रा	X	जागृती
निनावी	X	अनामिक
निबर	X	कोवळे
निबिड	X	विरळ
निमंत्रण	X	बोळवण
निमंत्रित	X	आगंतुक
नियमित	X	अनियमित
नियोजित	X	अनियोजित, ढिसाळ
निरंकुश	X	संयमी
निरंतर	X	क्वचित
निरपेक्ष	X	सापेक्ष
निरभ्र	X	ढगाळ
निराधार	X	साधार, आश्रित
निराळा	X	सारखा
निराश	X	आशावान, आशादायी
निरिच्छ	X	लोभी
निरूपम	X	सामान्य
निरोगी	X	रोगट, आजारी
निर्घृण	X	दयाळू
निर्जन	X	गजबजलेले
निर्जीव	X	सजीव
निर्णायक	X	अनिर्णीत
निर्दय	X	सहृदय
निर्दयी	X	दयाळू
निर्दालन	X	प्रतिपालन
निर्धन	X	सधन, धनवान
निर्धार	X	डळमळीतपणा
निर्धारित	X	अनिश्चित
निर्बल	X	सबल
निर्बुद्ध	X	बुद्धिमान, चाणाक्ष, चतुर
निर्भय	X	भित्रा
निर्भीड	X	भिडस्त, संकोची
निर्मळ	X	मलीन
निर्लज्ज	X	लाजरा
निर्वंश	X	वंशविस्तार
निर्व्याज	X	कपटी
निश्चित	X	अनिश्चित
निष्कलंक	X	कलंकित
निष्कांचन	X	धनवान
निष्कारण	X	सकारण
निष्काळजी	X	चिंतातुर
निष्ठावान	X	निष्ठाहीन
निष्ठुर	X	दयाळू
निष्णात	X	अकुशल
निष्पाप	X	पापी
निष्प्रभ	X	तेजस्वी, प्रभावी
निस्सीम	X	सीमित
नीज	X	जाग
नीटनेटका	X	गबाळ्या
नीति	X	अनीति
नीती	X	अनीती
नूतन	X	पुरातन
नेणता	X	जाणता
नेता	X	अनुयायी
नेमणूक	X	बडतर्फी
नेमस्त	X	जहाल
नेहमी	X	क्वचित
नैतिक	X	अनैतिक
नैमित्तिक	X	नित्य
नैराश्य	X	उत्साह
नैसर्गिक	X	अनैसर्गिक, कृत्रिम
न्यारा	X	सारखा
न्यूनता	X	अतिशयता

विरूद्धार्थी शब्द - प, फ. ब

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'प' पासून 'ब' पर्यंत

पक्के	X	कच्चे
पगारी	X	बिनपगारी
पटाईत	X	अकुशल
पडसाद	X	साद
पतन	X	उद्धरण
पतित	X	पुण्यवान
पतिव्रता	X	स्वैरिणी
पदच्युत	X	पदारूढ
परका	X	आपला, आप्त
परकीय	X	स्वकीय
परतंत्र	X	स्वतंत्र
परदेश	X	स्वदेश
परमात्मा	X	जीवात्मा
परवशता	X	स्वातंत्र्य
परवानगी	X	बंदी, मनाई
पराकाष्ठा	X	उदासीनता
पराक्रमी	X	भेकड
पराङ्मुख	X	सन्मुख
पराभूत	X	विजयी
परामर्श	X	दुर्लक्ष
परिमित	X	अपरिमित
परिहार्य	X	अपरिहार्य
पवित्र	X	अपवित्र
पश्चिम	X	पूर्व
पसंत	X	नापसंत
पांगळा	X	धडधाकट
पांडित्य	X	अज्ञान
पांढराफटक	X	काळसर
पांढुरका	X	काळसर
पाखंड	X	आस्तिक्य
पाचारण	X	बोळवण
पाठमोरा	X	समोर
पाठिंबा	X	असहकार
पाडाव	X	फत्ते, विजय
पाणउतारा	X	आदर
पातकी	X	पुण्यवान
पाताळयंत्री	X	भोळाभाबडा
पात्र	X	अपात्र
पाप	X	पुण्य
पापी	X	निष्पाप
पामर	X	श्रेष्ठ
पायथा	X	शिखर
पाया	X	कळस
पारतंत्र्य	X	स्वातंत्र्य
पारदर्शक	X	अपारदर्शक
पारमार्थिक	X	प्रापंचिक
पावन	X	अपवित्र
पाश्चिमात्य	X	पौर्वात्य
पास	X	नापास
पाहुणा	X	यजमान
पिछेहाट	X	चढाई
पिढीजात	X	स्वकष्टार्जित
पिपासा	X	तृप्ती
पिसाट	X	शहाणा
पीडा	X	सुख
पुढारी	X	अनुयायी
पुढे	X	मागे
पुरवठा	X	तुटवडा
पुरा	X	अपुरा
पुरूष	X	स्त्री
पुरेपूर	X	अपुरे
पुरोगामी	X	प्रतिगामी
पुष्कळ	X	थोडे
पुष्ट	X	कृश
पूजनीय	X	निंदनीय
पूर्ण	X	अर्धवट, अपूर्ण
पूर्व	X	पश्चिम
पूर्वज	X	वंशज
पृथक	X	समान
पृथक्करण	X	एकत्रीकरण
पोकळ	X	भरीव
पोक्त	X	पोरकट, अल्लड
पोरकट	X	पोक्त
पोषण	X	कुपोषण
पौर्णिमा	X	अमावस्या
पौष्टिक	X	निःसत्व
प्रकट	X	गुप्त
प्रकाश	X	अंधार, अंधकार
प्रखर	X	सौम्य
प्रगती	X	अधोगती, अपकर्ष
प्रचंड	X	चिमुकले, लहान, इवले
प्रचार	X	अपप्रचार
प्रज्वलित	X	विझलेले
प्रतारणा	X	सचोटी
प्रतिकार	X	सहकार
प्रतिगामी	X	पुरोगामी
प्रतिदिनी	X	कधीतरी
प्रतिष्ठित	X	अप्रतिष्ठित
प्रतिस्पर्धी	X	साथीदार
प्रत्यक्ष	X	साक्षात
प्रदीप्त	X	विझलेले
प्रधान	X	गौण
प्रपंच	X	परमार्थ
प्रभू	X	दास
प्रमोद	X	खिन्नता
प्रयाण	X	आगमन
प्रलोभन	X	निर्मोह
प्रवृत्त	X	परावृत्त, निवृत्त
प्रशंसनीय	X	तिरस्करणीय, दूषणीय
प्रशस्त	X	संकुचित
प्रश्न	X	उत्तर
प्रसन्न	X	खिन्न
प्रसिद्ध	X	कुप्रसिद्ध
प्रस्तावना	X	उपसंहार
प्राचीन	X	आधुनिक, अर्वाचीन
प्रातःकाल	X	संध्याकाल
प्राधान्य	X	गौणत्व
प्राप्ती	X	हानी
प्रामाणिक	X	अप्रामाणिक
प्रारंभ	X	अंत, शेवट
प्रिय	X	अप्रिय
प्रेम	X	द्वेष
प्रेमळ	X	निष्ठुर
प्रौढी	X	लीनता, नम्रता
पंगू	X	धडधाकट
फकीर	X	अमीर
फटकळ	X	मृदुभाषी
फरक	X	साम्य
फलद्रूप	X	निष्फळ
फसवणूक	X	सचोटी
फसवा	X	प्रामाणिक
फाजील	X	सभ्य
फाटाफूट	X	एकजूट
फायदा	X	नुकसान
फार	X	थोडे
फाळणी	X	एकत्रीकरण
फिकट	X	गडद
फितूर	X	एकनिष्ठ
फिर्यादी	X	आरोपी
फुकट	X	विकत
फुकट्या	X	मेहनती
फुरसत	X	घाई
फूट	X	एकजूट
फेकणे	X	उचलणे
बडतर्फी	X	नेमणूक
बडबड	X	मौन
बदनामी	X	प्रतिष्ठा
बदफैली	X	सदाचरणी
बदल	X	स्थिरता
बनावट	X	खरे
बरे	X	वाईट
बरोबर	X	चूक
बलवान	X	दुर्बल
बहिष्कार	X	सहकार्य
बहुपात्री	X	एकपात्री
बहुमान	X	मानभंग
बहुरंगी	X	एकरंगी
बालिश	X	प्रौढ
बाल्यावस्था	X	प्रौढावस्था
बाष्कळ	X	विचारी
बाह्य	X	आंतरिक
बिंब	X	प्रतिबिंब
बिकट	X	सोपा
बिनघोर	X	भयग्रस्त
बिनधोक	X	धोकादायक
बुजरा	X	धीट
बुटका	X	उंच
बुद्धिमान	X	निर्बुद्ध
बुभुक्षित	X	तृप्त
बृहत	X	लघु
बेकायदा	X	कायदेशीर
बेकार	X	उद्योगी
बेचैन	X	शांत
बेजबाबदार	X	जबाबदार
बेडौल	X	डौलदार
बेधडक	X	चाचरत
बेपर्वा	X	जागरूक
बेफाम	X	संयमी
बेरीज	X	वजाबाकी
बेशरम	X	सभ्य
बेसुमार	X	मर्यादित
बोजड	X	हलके
बोलका	X	अबोल, बोलका
बंद	X	उघडे
बंदी	X	मोकळीक

विरूद्धार्थी शब्द - भ, म

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'भ' पासून 'म' पर्यंत

भक्कम	X	कमकुवत, कमजोर
भक्त	X	पाखंडी
भयभीत	X	निर्भय
भर	X	झीज
भरती	X	ओहोटी
भरपूर	X	थोडे
भरभराट	X	अवनती
भरमसाट	X	मर्यादित
भरीव	X	पोकळ
भले	X	बुरे
भव्य	X	चिमुकले, लहान, इवलेसे
भांडखोर	X	मनमिळाऊ
भाऊ	X	बहिण
भाग्य	X	दुर्भाग्य
भाबडा	X	कावेबाज
भारदस्त	X	पोरकट
भारी	X	हलका
भावी	X	गतकालीन
भिक्षेकरी	X	दाता
भित्रा	X	शूर, धीट
भिन्न	X	अभिन्न
भीती	X	निर्भयता
भुसभुशीत	X	टणक
भूलथाप	X	सत्यवचन
भेदाभेद	X	एकोपा
भोंगळपणा	X	व्यवस्थितपणा
भोंदू	X	सच्चा
भोळा	X	कपटी
भ्याड	X	धीट
भ्रष्ट	X	शुद्ध
भ्रष्टाचार	X	सदाचार
भ्रामक	X	संशयरहित
भंग	X	अभंग
मजूर	X	मालक
मज्जाव	X	परवानगी
मठ्ठ	X	हुशार
मतभेद	X	मतैक्य
मधुर	X	कडू
मनमुराद	X	थोडेसे, माफक
मनोरंजक	X	कंटाळवाणे
ममता	X	निर्ममता
मरगळ	X	उत्साह
मरण	X	जन्म
मरणोन्मुख	X	उदयोन्मुख
मराठी	X	अमराठी
मर्जी	X	गैरमर्जी, रोष
मर्त्य	X	अमर, चिरंजीव
मर्दुमकी	X	भेकडपणा
मर्यादित	X	अमर्यादित
मलूल	X	टवटवीत
मल्ल	X	काडीपैलवान
मवाली	X	सभ्य
मस्करी	X	स्तुती
महाग	X	स्वस्त
महागाई	X	स्वस्ताई
महान	X	लहान
मागचा	X	पुढचा
मागे	X	पुढे
माज	X	नम्रता
माणुसकी	X	राक्षसीपणा
मान	X	अपमान
माननीय	X	तिरस्करणीय, दूषणीय
मानवी	X	अमानवी, पाशवी, अमानुष
मानवी	X	ईश्वरी
मानुष	X	अमानुष
माफक	X	भरमसाट
मायाळू	X	निर्दय
मालक	X	नोकर
मिंधा	X	स्वाभिमानी
मिजास	X	साधेपणा
मिजासखोर	X	निरहंकारी
मितव्ययी	X	खर्चिक
मित्र	X	शत्रू, वैरी
मिथ्या	X	सत्य
मिष्टान्न	X	कदान्न
मीलन	X	विरह
मुका	X	बोलका
मुक्ती	X	बंधन
मुख्य	X	गौण, दुय्यम
मुजोर	X	निगर्वी
मुत्सद्दी	X	भोळसट
मुबलक	X	तुटपुंजे
मुरब्बी	X	नवखा
मुलगा	X	मुलगी
मुलायम	X	खडबडीत
मूढ	X	शहाणा
मूर्च्छित	X	सावध
मृत	X	जिवंत
मृदू	X	कठोर, कडक
मेहनती	X	कामचुकार
मैत्री	X	वैर, शत्रुत्व
मोकळा	X	बंदिस्त
मोकळीक	X	बंधन
मोजके	X	पुरेसे, भरपूर
मोठे	X	छोटे
मोह	X	निर्मोह
मौन	X	वाचाळता
मंजुळ	X	कर्कश
मंजूळ	X	कर्कश
मंद	X	तीव्र

विरूद्धार्थी शब्द - य, र, ल, व, श

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'य' पासून 'श' पर्यंत

यथाकाल	X	अकाली
यथार्थ	X	अवास्तव
यथेष्ट	X	अपुरे
यश	X	अपयश
यशस्वी	X	अयशस्वी
यादवी	X	शांतता
युक्त	X	अयुक्त
युती	X	फूट
युद्ध	X	शांती
युवक	X	वृद्ध
योग्य	X	अयोग्य
यौवन	X	म्हातारपण
रंक	X	राव
रखडपट्टी	X	तत्परता
रग्गड	X	तुटपुंजे
रणझुंजार	X	रणभीरू
रणशूर	X	रणभीरू
रसरशीत	X	रसहीन
रसिक	X	अरसिक
रहदारी	X	शुकशुकाट
रहित	X	सहित
राग	X	लोभ
रागीट	X	प्रेमळ
राजमार्ग	X	आडमार्ग
राजा	X	राणी
राजी	X	नाखूश
राजीनामा	X	नेमणूक
राठ	X	मऊ
रानटी	X	सुसंस्कृत
रास्त	X	अयोग्य
रिकामटेकडा	X	उद्योगी
रिकामे	X	भरलेले
रुची	X	अरुची
रूंद	X	अरूंद
रूंदी	X	लांबी
रूग्ण	X	निरोगी
रूचकर	X	बेचव
रूढ	X	अप्रचलित
रूबाब	X	नम्रता
रोख	X	उधार
रोष	X	आनंद
रौद्र	X	शांत
लंपट	X	अनासक्त
लकाकी	X	फिकटपणा
लक्ष	X	दुर्लक्ष
लक्षाधीश	X	कंगाल, भिक्षाधीश
लखलखाट	X	काळोख, अंधार
लख्ख	X	अंधूक
लठ्ठ	X	बारीक
लबाड	X	प्रामाणिक
लयलूट	X	कमतरता
लळा	X	तिरस्कार
लवकर	X	उशिरा, हळूहळू
लवचिक	X	ताठ
लहान	X	मोठे, मोठा
लांच्छन	X	भूषण
लाजरा	X	निलाजरा
लाडके	X	नावडते
लायक	X	नालायक
लिखित	X	मौखिक
वक्ता	X	श्रोता
वधू	X	वर
वर	X	वधू
वर	X	खाली
वरदान	X	शाप
वाईट	X	चांगले
वाम	X	उजवा
विक्रेता	X	ग्राहक
विख्यात	X	कुख्यात
विचार	X	अविचार
विझलेले	X	प्रदीप्त, प्रज्वलित
विद्वान	X	अडाणी
विरूद्ध	X	समान
विरूद्धार्थी	X	समानार्थी
विरोधक	X	समर्थक
विवेक	X	अविवेक
विशेष	X	सामान्य, गौण
विश्वास	X	अविश्वास
विष	X	अमृत
विषमता	X	समता
विस्मरण	X	आठवण
वेगळे	X	एकत्र
व्यवस्था	X	अव्यवस्था
व्यवस्थितपणा	X	अव्यवस्थितपणा
शक्य	X	अशक्य
शस्त्रधारी	X	निःशस्त्र
शांत	X	अशांत
शाकाहारी	X	मांसाहारी
शाश्वत	X	अशाश्वत
शिक्षक	X	शिक्षिका
शिक्षित	X	अशिक्षित
शिळे	X	ताजे
शिस्त	X	बेशिस्त
शीतल	X	उष्ण, गरम
शुद्ध	X	अशुद्ध
शेवट	X	आरंभ
श्रीगणेशा	X	इतिश्री
श्रीमंत	X	गरीब
श्रीमंती	X	गरीबी
श्रेष्ठ	X	कनिष्ठ

विरूद्धार्थी शब्द - ष, स, ह, ळ, क्ष, ज्ञ

विरूद्धार्थी शब्दांची यादी 'ष' पासून 'ज्ञ' पर्यंत

सकर्मक	X	अकर्मक
सकस	X	निकस
सकारात्मक	X	नकारात्मक
सकारात्मकता	X	नकारात्मकता
सकाळ	X	संध्याकाळ
सक्ती	X	सूट
सक्रिय	X	निष्क्रिय
सक्षम	X	अक्षम
सचेतन	X	अचेतन
सजीव	X	निर्जीव
सज्जन	X	दुष्ट
सदाचार	X	दुराचार
सदुपयोग	X	दुरूपयोग
सद्गुण	X	दुर्गुण
सन्मान	X	अपमान
सबल	X	दुर्बल
सभ्य	X	असभ्य
सम	X	विषम
समज	X	गैरसमज
समर्थ	X	असमर्थ
समर्थक	X	आक्षेपक, विरोधक
समाधानी	X	असमाधानी
समान	X	विरूद्ध, असमान
समानता	X	असमानता
सरकारी	X	खाजगी, वैयक्तिक
सरळ	X	वाकडे
सरस	X	नीरस
सशक्त	X	अशक्त
साक्षर	X	निरक्षर
साधारण	X	असाधारण
सामान्य	X	असामान्य, अद्वितीय, निरूपम
साम्य	X	फरक
सार्वजनिक	X	खाजगी, वैयक्तिक
सावकाश	X	भराभर
सावध	X	बेसावध
सावरणे	X	पसरवणे
सासर	X	माहेर
सीमित	X	अनंत
सुंदर	X	कुरूप
सुकर्म	X	दुष्कर्म
सुकाळ	X	दुष्काळ
सुकुमार	X	राठ, निबर
सुगंध	X	दुर्गंध
सुजाण	X	अजाण
सुदैव	X	दुर्दैव
सुदैवी	X	दुर्दैवी
सुरूवात	X	अंत, शेवट
सुरेल	X	बेसूर
सुर्योदय	X	सूर्यास्त
सुलट	X	उलट
सुलभ	X	दुर्लभ
सुसंवाद	X	विसंवाद
सुसह्य	X	असह्य
सुस्त	X	चपळ
सैल	X	घट्ट
सोडणे	X	धरणे
सोपा	X	कठीण
सोपे	X	अवघड, कठीण
सोय	X	गैरसोय
सौम्य	X	भयंकर, उग्र
स्तुती	X	निंदा
स्त्री	X	पुरूष
स्थूल	X	बारीक
स्मरण	X	विस्मरण
स्वकीय	X	परकीय
स्वच्छ	X	अस्वच्छ
स्वदेशी	X	परदेशी
स्वप्न	X	सत्य / वास्तव
स्वर्ग	X	नरक
स्वस्थ	X	अस्वस्थ
स्वातंत्र्य	X	पारतंत्र्य
स्वार्थ	X	निःस्वार्थ
स्वार्थी	X	निःस्वार्थी
स्वीकार	X	विरोध
स्वेच्छेने	X	अनिच्छेने
संकुचित	X	व्यापक
संघटन	X	असंघटन, विघटन
संथ	X	वेगवान, जलद
संपूर्ण	X	अपूर्ण
संस्कृत	X	असंस्कृत
हजर	X	गैरहजर
हरणे	X	जिंकणे
हल्ली	X	पूर्वी
हसणे	X	रडणे
हसरा	X	गंभीर
हसू	X	रडू
हार	X	जीत
हारणे	X	जिंकणे
हिंसक	X	अहिंसक
हिंसा	X	अहिंसा
हुशार	X	ढ
हो	X	नाही
होकार	X	नकार
ज्ञात	X	अज्ञात
ज्ञान	X	अज्ञान
ज्ञानी	X	अज्ञानी

This educational article was first posted on 2021-02-20 and last updated on 2026-07-09 by GrammarAhead