अलुक् तत्पुरूष समास

अलुक् तत्पुरूष समासाची काही वैशिष्ट्ये

• अलुक् तत्पुरूष समास हा तत्पुरूष समासाचा एक प्रकार आहे.
• या समासामध्ये पहिल्या पदाच्या सामासिक शब्दाच्या विभक्ती प्रत्ययाचा लोप होत नाही.
• या समासामध्ये संस्कृतमधील शब्दांची रूपे आढळतात.
• या समासामध्ये सप्तमी विभक्तीची उदाहरणे आणि प्रत्यय असणारे शब्द जास्त प्रमाणात दिसून येतात.

अलुक् तत्पुरूष समासाची काही उदाहरणे

उदाहरण क्र. १

• पंकेरूह = पंकातला रूह

'पंकेरूह' हा एक सामासिक शब्द आहे, तर 'पंकातला रूह' हा त्याचा विग्रह आहे.

पंकेरूह हा मूळ संस्कृत शब्द आहे.

• पंकज = कमळ
• रूह = उगवणारा

या सामासिक शब्दातील पूर्वपद लक्षात घेतल्यास ते 'पंके = पंक + ए' अशाप्रकारे लिहिता येते.

तसेच, पूर्वपदामध्ये 'ए' या तृतीया विभक्तीच्या प्रत्ययाचा लोप होत नाही.

त्यामुळे त्याला 'अलुक् तत्पुरूष समास' असे म्हणतात.

उदाहरण क्र. २

• तोंडीलावणे = तोंडी लावणे

'तोंडीलावणे' हा एक सामासिक शब्द आहे, तर 'तोंडी लावणे' हा त्याचा विग्रह आहे.

या सामासिक शब्दातील पूर्वपद लक्षात घेतल्यास ते 'तोंडी = तोंड + ई' अशाप्रकारे लिहिता येते.

तसेच, पूर्वपदामध्ये 'ई' या सप्तमी विभक्तीच्या प्रत्ययाचा लोप होत नाही.

त्यामुळे त्याला 'अलुक् तत्पुरूष समास' असे म्हणतात.

उदाहरण क्र. ३

• कर्तरीप्रयोग = कर्तरी प्रयोग

'कर्तरीप्रयोग' हा एक सामासिक शब्द आहे, तर 'कर्तरी प्रयोग' हा त्याचा विग्रह आहे.

या सामासिक शब्दातील पूर्वपद लक्षात घेतल्यास ते 'कर्तरी = कर्त + र + ई' अशाप्रकारे लिहिता येते.

तसेच, पूर्वपदामध्ये 'ई' या सप्तमी विभक्तीच्या प्रत्ययाचा लोप होत नाही.

त्यामुळे त्याला 'अलुक् तत्पुरूष समास' असे म्हणतात.