मध्यमपदलोपी समास

'मध्यमपदलोपी समास' म्हणजे काय?

ज्या सामासिक शब्दातील पहिल्या पदाचा दुसऱ्या पदाशी संबंध दाखवणारी मधली काही पदे लोप (लुप्त) करावी लागतात, तेव्हा अशा समासाला 'मध्यमपदलोपी समास' असे म्हणतात.

मध्यमपदलोपी समासाची काही वैशिष्ट्ये

• मध्यमपदलोपी समास हा तत्पुरूष समासाचा एक प्रकार आहे.
• या समासामध्ये दोन पदांचा संबंध दर्शविण्यासाठी मधली पदे लोप करावी लागतात.

मध्यमपदलोपी समासाची काही उदाहरणे

उदाहरण क्र. १

• नारळीभात = नारळ घालून केलेला भात

'नारळीभात' हा एक सामासिक शब्द आहे, तर 'नारळ घालून केलेला भात' हा त्याचा विग्रह आहे.

या सामासिक शब्दातील 'नारळ' आणि 'भात' या दोन पदांचा संबंध दर्शविण्यासाठी मधली पदे लोप करावी लागतात.

त्यामुळे त्याला 'मध्यमपदलोपी समास' असे म्हणतात.

उदाहरण क्र. २

• तीळपोळी = तीळ घालून केलेली पोळी

'तीळपोळी' हा एक सामासिक शब्द आहे, तर 'तीळ घालून केलेली पोळी' हा त्याचा विग्रह आहे.

या सामासिक शब्दातील 'तीळ' आणि 'पोळी' या दोन पदांचा संबंध दर्शविण्यासाठी मधली पदे लोप करावी लागतात.

त्यामुळे त्याला 'मध्यमपदलोपी समास' असे म्हणतात.

उदाहरण क्र. ३

• मावसबहिण = मावशीची मुलगी या नात्याने झालेली बहिण

'मावसबहिण' हा एक सामासिक शब्द आहे, तर 'मावशीची मुलगी या नात्याने झालेली बहिण' हा त्याचा विग्रह आहे.

या सामासिक शब्दातील 'मावस' आणि 'बहिण' या दोन पदांचा संबंध दर्शविण्यासाठी मधली पदे लोप करावी लागतात.

त्यामुळे त्याला 'मध्यमपदलोपी समास' असे म्हणतात.

उदाहरण क्र. ४

• डाळवांगे = वांगेयुक्त डाळ
• डाळवांगे = डाळ घालून केलेली वांग्याची भाजी

'डाळवांगे' हा एक सामासिक शब्द आहे, तर 'वांगेयुक्त डाळ' किंवा 'डाळ घालून केलेली वांग्याची भाजी' हा त्याचा विग्रह आहे.

या सामासिक शब्दातील 'डाळ' आणि 'वांगे' या दोन पदांचा संबंध दर्शविण्यासाठी मधली पदे लोप करावी लागतात.

त्यामुळे त्याला 'मध्यमपदलोपी समास' असे म्हणतात.

मध्यमपदलोपी समासाची इतर काही उदाहरणे